سه‌گاهِ شامِ غریبانِ مردم

در میان آیین‌های سوگواری، آیین «شام غریبان امام حسین» برای من از جنسی دیگر است. به هر حال و اندیشه که بوده‌ام، آیین‌های این شب را بر دیگر شب‌ها ترجیح داده‌ام.

هر چه شب‌های پیشین عرصه‌ی عرض اندام مداحان، نوازندگان، تعزیه‌خوان‌ها و سخنران‌ها بوده، «شام غریبان» به‌معنای واقعی «شب مردم» است و به‌معنایی دقیق «شب سوگواری.»
بلندگوها در تکیه‌ها حبس می‌شوند و مداحان دیگر میدان‌دار نیستند. این خود مردمند که به جمع می‌خوانند و هماهنگ می‌کنند.
قدرت و تمرکز گوش‌خراشی که به دست مداحان بود، میان مردم تقسیم می‌شود. سوگواری شام غریبان تک‌صدایی نیست؛ چند صدایی است.

هر چه شب‌های پیشین، رقابت میان تکیه‌ها و دسته‌ها داغ بود، این شب در دل تاریکی گذرگاه‌ها، جایی برای رقابت نیست. سوگواران تکیه‌ای به سوی حسینیه‌ای می‌روند، با یکدیگر همراه می‌شوند و به سوی تکیه‌ای دیگر می‌روند.
ناگاه رودی از سوگواران شکل می‌گیرد که تقسیم به این تکیه و آن تکیه نمی‌شوند و جایی برای رقابت تجهیزات‌شان نیست. معمولا دو گروه می‌شوند و نوحه‌های شام غریبان را می‌خوانند.

آنچه درباره‌ی نوحه و نغمه‌های شام غریبان، برایم محل شگفتی است، دستگاه موسیقی حاکم بر این شب است. در اندوه سنگین این شب، نوحه‌ها به «سه‌گاه» خوانده می‌شوند.

سه‌گاه را به حزن منتسب نمی‌کنند؛ چنانکه شور، دشتی، ابوعطا، نوا و افشاری را منتسب می‌کنند. سه‌گاه امیدبخش است. ویران نمی‌کند. بشارت می‌دهد.
استاد عبدالله دوامی درباره‌ی دستگاه «سه‌گاه» گفته است: «سه‌گاه سپیده‌دم است. پایان شب و آغاز روشنایی؛ آغاز زندگی انسان و عین عشق است.»

کافی است یکبار نوحه‌های آیین شام غریبان را با سازی بنوازید، تا شورش را دریابید.
به درستی سه‌گاه را با نوحه‌های شام غریبان همراه کرده‌اند و شگفتی من از این انتخاب هوشمندانه است. شام غریبان پایان داستان حسین(ع) و یارانش نیست.

سه‌گاه یکی از دستگاه‌های مورد علاقه‌ی من است. نغمه‌ای که از صبح سپید خبر می‌دهد. از امید.

بخشی از نوحه‌خوانی شام‌غریبان را در ماتینه می‌گذارم. شنیدنش در موقعیت‌های گوناگون، حال آدم را جا می‌آورد. نوحه‌هایی در دستگاه سه‌گاه، با اجرای پرشمار خواننده‌ی گمنام!

گل‌های زهرا همه پرپر شده، وای و وای
کرببلا از دم خنجر شده، وای و وای
***

یک گل او قاسم داماد اوست، وای و وای
گل دگر اکبر ناشاد اوست، وای و وای
***

ای شیعیان امشب شام غریبان است
در کربلا زینب، محزون و نالان است
***

بر تو دخلیم ایا ساربان، ساربان
این شتران را تو به سرعت مران، ساربان
***

طفل یتیمی ز حسین گم شده، وای و وای
قامت زینب ز الم خم شده، وای و وای

مطالب مرتبط

۱ دیدگاه

  1. محبوبه گفت:

    با شما موافقم . شام غریبان با همه ی شبهای محرم فرق میکند. یک جورهایی شب آرام تر اما محزون تریست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *